De beste beslisser is een model van jezelf

Twee manieren om fout te zitten

Ik las laatst Ruis van Daniel Kahneman (samen met Olivier Sibony en Cass Sunstein) en één onderscheid is sindsdien blijven hangen.

Fouten zijn niet één ding. Ze vallen uiteen in bias en ruis, en dat zijn niet dezelfde problemen. Bias is de bekende: je redenering wijst steeds dezelfde verkeerde kant op. Bij traden is dat FOMO of paniekverkoop, die je steeds richting kopen op de top en verkopen op de bodem duwen. Daarover staat al een post op deze blog.

Ruis is stiller. Het is geen richting, het is de afwezigheid van een richting: twee mensen, of één persoon op twee verschillende dagen, die naar een vergelijkbaar geval kijken en ergens anders uitkomen, zonder goede reden. De kernvoorbeelden in het boek gaan helemaal niet over traden. Verzekeringsacceptanten die dezelfde polis beoordelen komen met premies die veel verder uiteenlopen dan iemand bij het bedrijf zou verwachten. Rechters leggen verschillende straffen op voor vergelijkbare zaken, afhankelijk van iets zo willekeurigs als het weer of hoe hun ochtend verliep. Artsen die dezelfde scan twee keer te zien krijgen, maanden na elkaar, zonder dat ze het herkennen als een herhaling, zijn het soms oneens met hun eigen eerdere oordeel. Niemand van hen doet iets fout. Ze zijn gewoon veel minder consistent dan zij zelf denken te zijn.

Traden is de versie hiervan waar ik zelf iets aan kan doen, dus daar gaat de rest van dit stuk over. Maar het patroon is groter dan crypto en als je het eenmaal hebt gezien bij verzekeringsacceptatie en straftoemeting, valt het moeilijk te negeren in je eigen beslissingen.

Een model van jezelf verslaat jezelf

In één hoofdstuk stond een uitspraak die ik meerder keren moest herlezen: een eenvoudig statistisch model gebouwd op je eigen eerdere beslissingen presteert doorgaans beter dan jijzelf op het moment zelf. Niet een slimmer model of meer informatie dan je al had. Hetzelfde oordeel dat je al had, alleen elke keer op dezelfde manier toegepast.

Het model wint niet omdat het wijzer is maar omdat het saai is. Het heeft geen slechte avond. Het wordt niet zelfverzekerder na twee goede trades op rij. Elke keer dat de input hetzelfde is, geeft het dezelfde uitkomst en die consistentie alleen al blijkt meer waard dan de meeste mensen verwachten.

Dat komt dicht in de buurt van wat een opgeschreven handelsregel is. “Koop als de prijs 5% daalt in een sessie, verkoop bij 8% herstel, nooit meer dan €10 per positie” is geen slimmere versie van je oordeel. Het is jouw oordeel van je rustigste uur, toegepast zonder afwijking. Je wordt niet vervangen door iets beters dan jezelf. Je wordt beschermd tegen je eigen “ruisigere” momenten.

Simpel verslaat slim

Het volgende hoofdstuk gaat nog verder. Het onderzoek van Robyn Dawes naar “gelijk-gewicht”-modellen, simpele formules die een handvol factoren gelijk wegen zonder verdere fijnafstemming, versloeg keer op keer specialisten die dezelfde factoren met jarenlange ervaring met de hand wogen: reclasseringscommissies die recidive voorspelden, universiteiten die studieprestaties voorspelden, clinici die het verloop van een aandoening voorspelden. Niet met een klein verschil. Structureel.

De specialisten waren niet slordig. Ze deden wat aanvoelt als het verantwoorde: context meewegen, nuance toepassen, elk geval als een beetje uniek behandelen. Kahneman noemt de val die dit creëert de “illusie van validiteit”. Hoe meer factoren je jongleert, hoe meer je het gevoel hebt dat je grip hebt, en hoe slechter je meestal presteert, omdat je jezelf op een veel ingewikkeldere manier inconsistent hebt gemaakt.

Dit herken ik direct uit mijn ervaring bij het testen van veel prijsindicatoren. Bij het bouwen van een strategie in Aurono is het verleidelijk om steeds meer voorwaarden toe te voegen: nog een indicator voor die ene uitzondering, nog een filter voor “tenzij de markt dit doet”. Elke toevoeging voelt alsof de regel slimmer wordt. Meestal wordt de regel er alleen maar minder makkelijk van om twee keer op dezelfde manier toe te passen, en dat was nou juist de eigenschap die al het werk deed.

Waar regels eigenlijk voor zijn

Niets van dit alles maakt iemand een betere beoordelaar van wat dan ook, en ik denk niet dat dat het argument van het boek is. Wat een regel doet, in een rechtszaal, op een acceptatieafdeling, of in een handelsstrategie, is het oordeel dat je al hebt, op je rustigste moment, vastzetten zodat het niet meer wegdrijft. Niet omdat dinsdag-jij ongelijk heeft en donderdag-jij gelijk, maar omdat die twee het oneens zijn over een identiek geval nooit in iemands voordeel werkte.

Dat is grotendeels wat “koopregel, verkoopregel, positiegrootte” je eigenlijk oplevert: geen intelligentie maar consistentie. Kahneman’s boek is de eerste plek waar ik dat argument met echt onderzoek erachter zag, in plaats van als handelscliché. En het helpt natuurlijk een beetje dat Kahneman een Nobelprijs heeft gewonnen voor de Economie…

Heb je je regels nog nooit opgeschreven? Begin hier: drie regels, geen kleine lettertjes. De dag dat je bij een identiek geval twee keer een andere keuze zou hebben gemaakt, is de dag dat je ontdekt hoeveel ruis je eigenlijk kostte.

→ Test je regels gratis in shadow modus · Lees waarom regels beter werken dan gevoel